مکتوب های خشتی

پا نوشت اول: خواهرم چند سالي مي‌شود كه مي‌نويسد شل و ول و جدي، حقيقت اش اين‌كه من چندان دلم راضي نبوده، به سرگرداني خودم دچار شود، بيشتر دلم خواسته درس‌اش را بخواند و بكشد بالا خودش را، حالا بالا كجاست خدا مي‌داند؟ اما حداقل اش اين‌كه بتواند براي خودش زندگي كند، همين.

پا نوشت دوم: همان وقت ها كه رضا شكراللهي راه و رسم چگونه نوشتن دروب را شروع به نوشتن كرد، آنها را ديدم. غلط– نامه ها را مي‌گويم اما نمي‌دانم چه مرگم بود كه جدي نگرفتم. شكوه هاي ميترا الياتي را هم اداهاي روشنفكرانه مي‌ديدم. وقتي كه توي جن و پري مي‌نوشت، مُردم بسكه مطالب بي در و پيكر را سر و سامان دادم. (البته اين نقل به مفهوم است متوجه كه شديد) تا شد الان كه شوق ام به تكلم با يكي، محتاج ادب وآداب تكلم كرد. حالا مي‌بينم بزرگواراني كه در تمام اين مدت متن هاي بي سامان ام را خوانده‌اند چقدر لطف كرده‌اند وچقدر اذيت شده‌اند. ازهمه شان معذرت مي‌خواهم. سردار قربان آن سبيل‌ات بشوم، اگر بازهم اشتباهي دارد اين متن ارفاق كن. تازه تمرين درست نوشتن مي‌كنم. وُرد‌ام فونت نداشت حروف عربي را نتوانستم عوض كنم.

پانوشت آخر: اين‌طور كه بوش مي‌آيد، مكتوب‌هاي خشتي آخرين نفس‌هاي خودش را مي‌كشد.

...

راستی سایت وازنا با جشنواره ی شعر جهان بروز شد. با دو ترجمه از فاضیل حوسنوداغلارجا منتظر شما هستم.

رمان حماسه ی دنیای امروز

tananegi — Sun, 20 Jul 2008 20:06:58 GMT

رمان حماسه ي دنياي امروز

پيشاني نوشت:

ادبيات ما به خصوص ادبيات داستاني آن كاركرد پيش گويانه و آينده نگر خود را از دست داده است و به واكاوي در گذشته ها مشغول شده و به تكنيك ،از اين رو فرو كاسته شده ،آنقدر كه حتا از جستجو درآنات فردي هم دست كشيده و تحليل گرتاريخ و طبقات شده ،كاري كه از دست ديگر شاخه هاي معرفتي هم بر مي آيد وشعر هم ايضن،حتا شعر بنا به همين دليل تهي بودگي اش از آينده، دچارِفقر ديد شده ،رفته رفته آب مي رود و در كوتاهي اش دچار لحظات شيرين و متناقضي مي شود كه هيچ تصويري از كليت زندگي انسان امروز را در خود نمي تابد ،دچار لحظاتي شده كه هيچ كدام به هم ربطي ندارد.

رمان ايراني و مسئوليت هاي چند گانه

رمان ايراني از اولين لحظه هاي تولدش ،به جز مسئوليت رمان و داستان بودن، بار چند مسئوليت ديگر را هم به عهده گرفته است.مسئوليت تحليل تاريخي،جامعه شناختي،روانشناسي جامعه و...چرا كه هيچ كدام از اينها به صورت روشن و واضحي در سيستم معرفتي ما وجود نداشته اند،از اين رو داستان نويس ايراني در كنار نويسش داستان با احساس اين خلاء سعي در پر كردن آن داشته است.

اگر چه رمان هاي بزرگ هميشه ويژگي هاي چند گانه اي داشته اند اما هميشه اصل و اساسشان بر رمان و داستان بودن استوار بوده ،نه چيز ديگري، در حالي كه حتا دراغلب رمانهاي حتا امروز ما اين اصل و اساس داستان بودن زير سايه ي تحليل هاي ديگر مي رود.

اگر بپذيريم كه رمان حماسه ي فردي در دنياي امروز و فضاي مدنيت شهري است،بسياري ازرمان هاي ما از رمان بودن طفره مي روند.شازده احتجاب ،سووشون ،سمفوني مردگان ...رمان هاي ايراني گويي در اصل رمان شده اند كه پاسخگوي سوالهاي ذهن ايراني باشند به جاي تحليل هاي علمي ،در سمت و سويي از تاريخ نگاري داستاني ،آستين بالا زده اند تا چرايي و چگونگي وضع موجود را تبيين كنند ،سير زوال تاريخي فرهنگ و خانداني را بنمايند يا تاثير حضور بيگانگان را در پيش خوان ذهن شان به بررسي وانهند و از طرفي هم بايد به آن چيزي كه بايد باشند ،داستان متعهد بمانند،حتا بوف كورهم نمي تواند شانه خالي كند از اين موضوع.اما حقيقت اين است كه داستان پيش از هر چيز بايد داستان باشد و به ادبيات و ادبيت خود متعهد باشد.كريستين و كيد گلشيري ،خواب نامه ي مارهاي ايراني فدايي نيا... به اين امر بيشتر نزديكند.

خواب نامه ي مارهاي ايراني هيچ قصد تاريخي يي ندارد،قصد تحليل اوضاع را ندارد،حتا اگر در پشت و پسله هاي ذهنش هم چنين نظري باشد ،زباني كه روايتش اختيارمي كند آشكارا برعليه چنين خواستهايي ست،زباني اشاره گر به خود ،به نحو و نحوه ي خود .زباني كه به روايت و در هر جز روايت به خودش متعهد است.

با اين همه ،نمي توانم به قطع بگويم كه اين داستان ،تمام آن جوانب ديگر را از ياده برده است،چرا كه به اين امر آگاهم ،هر چند كه توان بررسي و نشان دادنش را ندارم كه هر جمله و روايت در چگونگي اش ،در نحوه ي بودن اش ،در ساختار و اسكلت اش با ديگر ساختار هاي حاضر در فضايي كه همگي به آن متعلق اند،خويشي و نزديكي دارد،خود آگاه و نا خود آگاه.

خواب نامه ي مارهاي ايراني با اختيار كردن زبان شاعرانه و استعاره هايش ،زباني كه مي شود گفت به گونه اي ضد روايت است آيا نمي تواند در مثلن استعاره هايش باز تاب دهنده و پرسنده ي شرايطي باشد كه به بودن استعاره ها يش امكان داده اند؟

اگر چه گاهي در سطح روايت نيز به گونه اي آشكار به نقد و تحليل نزديك مي شود اما همان طور كه گفتم زبان سريعن ذهن را از آن دور مي كند ،چرا كه اين داستان قبل از هر چيز به داستان بودن مي انديشد به لذت ادبي و در انديشه ي چطور و چگونه داستان بودن است نه صرفن چطور و چگونه بودن اوضاع و شرايط اجتماع و آدمها ،با اينكه در اوضاع و اجتماعي خاص با انسانهايي خاص همان فضا شكل مي گيرد.

فدايي نيا در خواب نامه ي مار هاي ايراني اش ،جابجا به سمت شعر مي رود "چراغ ها وصله وصله مي كنند شب را بي بيان را"ص116 اگر چه خوانده ام كه خودش متعقد است شعر هم چيزي جز نويسش نيست-1

"يدالله رويايي در حاشيه ي بيانيه ي شعرحجم مي نويسد:اولين شاعر جهان گفت:چشم هاي تومثل شب سياه است.روز گاري بعد شاعري آمد و اعلام كرد:اندكي شب در چشمان تواست. و پس از او شاعر امروز خسته بيرون آمد و فرياد زد:چشم هاي شبانه،پس از او شاعر حجم گرا چه خواهد گفت؟نخواهم گفت، شعر هايشان را بخوانيد"-2

فدايي نيا هم كه به عنوان داستان نويس بيانيه حجم را امضا كرده خيلي جاها در خواب نامه اش چنين رفتار هايي با زبان مي كند:

"كار مسكن را تمام مي كند پرستار ستاره،كار اين دو ميله ي آتش كه هنوز توي اتاق توي بيداري هم مردمك چشم ميم را نشانه گرفته تمام مي شود.هنوز شب ،شبانه"ص141

"تمام پشت پنجره نه،پشت ديوار حالا داغ است.پرازيال آهو ،آهوانه"ص89

با اين مثالها و آن سطرها ازحاشيه ي بيانيه ،نمي خواهم كه متن فدايي نيا را درچارچوب حجم نويسي قراردهم كه متن اصلن چارچوب پذيرنيست.قصدم نشان دادن قرابت تلاشي بود كه رويايي نشان اش داده و فدايي نيا تا آهوانه و شبانه آمده ،بعدش چه ،بعد ش را نه در كلمه كه در جمله ها اجرا مي كند،در لحن هرم زده ومار گزيده ي داستان ،در لحن عطش آلوده ،در لحن تب دار،در لحن جنوبي داستان ،در چيدمان داستان و در وصله وصله نويسي.

بر گردم به حرف اول كه ديگر به آخر نزديك مي شويم ،گفتم خواب نامه ي مارهاي ايراني بيشتر از هر چيز به ادبيت و ادبيات مي انديشد ،اگرچه اين را هم نوشتم كه بي قصد تحليل نيست از چيز هاي دور و برش اما همين رفتاربي طرفانه اش ،روشنفكر بازي در نياوردنش است كه زيبايي داستان را رقم مي زند ،مثلن وقتي كه مي نويسد:

"تف مي كند ملا توي دهان ميم

آب دهان ملا شفاست،عجمنوش مي گويد.دل ميم بهم مي خورد...ميم مي دود سوي دستشويي و بر مي گرداند.آب و زهر آب بر مي گرداند،تلخي ترياك بر مي گرداند"

اگرنقدي از مثلن فقرفرهنگي است در پشت روايت است ،آگاهي يي كه مي دهد در روايت بدست مي دهدو با اين كارش رفتاري جوانمردانه مي كند با قصه ،كه در جغرافياي ما زير روشنفكر بازي و من آگاهم هاي نويسنده ها مانده است.

به اينها اضافه كنيد ،مثلن مصرع نويسي هاي اش را در دل داستان ،سنت مصرع نويسي در نويسش هاي ايراني را.پرانتز باز و بسته كردن هايش را كه هر كدام خود مي تواند موضوع نويسشي تازه باشد ،گويي هر چقدر پرانتز در شعر هاي حجم به جايي وا نشد اينجا كمي جبران مي كند بستگي اش را.

پا نوشت :اين سطرها صرفن حاصل لذت من از خوانش متن ميم است و اشاره به چيزهايي كه مي شود ازآنها سمت تحليل و نقد اين داستان –نويسش – را بدست گرفت ،تنها همين.

پي نوشت:

1)مجله ي نوشتا- شماره ي شش –ص20

2)مجله ي بايا شماره ي چهل ويك-ص40

زن ايراني در آستانه مدرنيته

tananegi — Wed, 25 Jun 2008 16:00:18 GMT

زن ايراني در آستانه مدرنيته

سلمان زند

1 تشكيك در پدر سالاري ، نيار به واسازي

درود بر سلطنتي كه در حال زوال است. تاج السلطنه ،شهزاده قجري

مشروطه خواهي هنوز به جمهوري نرسيده كه شكلي دگر از حكومت مطلقه در حال بازتوليد شدن است كه اگر يك قرن پيش ، اين سلطنت بود كه بايد مشروطه مي شد حال بنياد گرايي را مي بايست مشروطه كنيم .همان زماني كه تاج السلطنه بر زوال سلطنت پدرش درود مي فرستاد و از سيد جمال الدين اسدآبادي هم حمايت مي كرد وآرزوي آزادي زن ايراني را در سر مي پروراند و عليه پدرش مي نوشت:"اگر اين پدر تاجدار من خود را وقف انسانيت و ترقي ملت خود و معارف وصنايع مي نمود چقدر بهتر بود تا مشغول شدن به يك حيوان"‌‍[1] خواسته يا ناخواسته از آغاز گران گفتمان ضد- پدر سالاري در ايران شد.

ادبیات در وضعیت سر مایه داری

tananegi — Fri, 30 May 2008 16:51:18 GMT

ادبيات در وضعيت سر مايه داري- فرياد ناصري

سرمايه داري در نظر گاه اين سطرها پيش از آنكه جرياني اقتصادي و سياسي و ... باشد،جرياني فرهنگي است كه با استاندارد سازي و معيار سازي براي تمام وضعيت هاي زيستي ،زيست انسانها را به چار چوب تنگي انداخته است،كه به سود خودش تمام مي شود.معيار ها و استاندارد هايش ،معيار موفقيت و آسايش و پيشرفت و استاندارد انسان با شخصيت شده اند..داشتن فلان خانه و فلان ماشين و پوشيدن فلان لباس و...همه ي اين فلان ها كه توليد شده اند كه مصرف شوند و در اين پروسه سود و سلطه را نصيب توليد كننده ي خود بكنند و در جريان مصرف خلاقيت زيستي مصرف كننده را چنان بخشكانند كه گويي براي موفق بودن وبروز بودن،چاره اي نيست جز افتادن در ورطه ي اين جريان.

دو جستار کوتاه در اندیشه ورزی خیال

tananegi — Tue, 20 May 2008 09:57:18 GMT

دو جستاركوتاه درانديشه ورزي خيال

الف)شعر يا فلسفه،براهني يا وضعيت دوگانه

ديگر همه ي ما با واژه ي" ادبيت "آشنائيم واژه اي كه تفاوت بين يك متن ادبي و يك متن رسانه اي (رسانه اي در هر مقامي،چه علمي ،چه خبري...)را مي تابد و نشان مي دهد.

اگر چه به وجود آمدن و معنا گرفتن يك واژه در هر حوزه اي نشانه ي فلسفيدن وانديشيدن مدام در آن حوزه را نشان مي دهد اما سئوال اين است كه آيا انديشيدن در ادبيات با انديشيدن در فلسفه يكي هستند،يا تفاوت دارند؟

اگر اين دو نوع يكي هستند كه هيچ واين مقاله ديگر خواندنش بيهوده است.اما چون اين سطرها بر اين اعتقادند كه انديشيدن درادبيات با انديشيدن درفلسفه وانديشيدن ادبي با انديشيدن فلسفي تفاوت هاي اساسي دارند،سعي دارد كه به حضور گفتمان هاي فلسفي ئي كه درباب ادبيات باب گشته اند ،به ديده ي انتقاد بنگرد از آنرو كه معتقد است ،انديشيدن ادبي ،روشها و گفتمان هاي خاص خود را دارد.اين يكي از مسائل و مشكلات حوزه ي نقد ادبي معاصر ما بايد باشد،اگر فرض اين متن درست باشد البته ،كه،نقدي كه در مورد يك شعر يا داستان صورت مي گيرد در حوزه ي فلسفه اتفاق مي افتد ؛هر چند تلاشهايي براي انضمامي كردن فلسفه درراستاي نقدهاي ادبي صورت گرفته ،اما كما كان فلسفه در معناي خودش باقي مانده و تنها نقطه ي مثبت اين حركتها اين بوده كه ،شعر و داستان را از حوزه ي انتزاعي بودن بيرون كشيده و به يك واقعيت ملموس اش تبديل كرده ،اما انگار فلسفه براي زنده ماندن و پويا بودن خودش است كه به حوزه هاي مختلف اعم از ادبيات و...اقبال نشان مي دهد،براي نجات خودش ازآن انتزاع مفاهيم وتعاريف،براي روشن شدن خودش،شايد هم واقعن بتوان اين اموررا نشانه ي پويا بودنش به حساب آورد.اما بحث ما ادبيات است ،آنچه كه درمورد ادبيات گفته مي شود خود بايد ادبيت داشته باشد نه فلسفيت،به عبارت ديگر فلسفه ي ادبي نيز بايد اعتبار خود را ازادبيت اخذ كند نه از فلسفه ي فيلسوفان.نمي خواهم بگويم كه ادبيات را درتنگنا قرار بدهيم، كه نقد فلسفي نيزدريچه ايست ،باتوان هاي خودش براي كند وكاوادبيات ،اماآيا بهتر نيست از باره ي شعر با زبان داستان سخن بگوئيم ،ازباره ي داستان با زبان شعر وچه وسوسه انگيزاست نوشتن درباره ي اين ها به شكل و نحو قطعات شطحي عرفاني. منظورم نوشتن شطح نيست ،كه قطعه قطعه نوشتن و رعايت ساختار قطعه نويسي هاي عرفاني است كه ظرفيت و گنجايش فراواني دارد براي نوشتن ونقد نوشتن .

پرسه در نت

tananegi — Wed, 30 Apr 2008 13:20:18 GMT

ادبیات بحران و بحران ادبی /حسین نوش آذر(روی متن زیر کلیک کنید)

راوی داستان کوتاهی از بوریس ویان، سربازی در میدانی از میدانهای جنگ جهانی دوم است که پایش ناگهان روی مین میرود. ویان از قول این سرباز بختبرگشته مینویسد: صدای ضامن را که زیر پایم شنیدم، بلافاصله ایستادم. او در این لحظه به خوبی میداند که اگر پایش را از روی مین بردارد، مین منفجر میشود و نابودش میکند. در این وضع تنها یک راه دارد: دفترچه یادداشتهای روزانهاش و مدادی را از جیبش بیرون میآورد. داستان سربازی را مینویسد که پایش ناگهان روی مین رفته است. دفترچه و مداد را به کناری پرت میکند و پابش را از روی مین برمیدارد. با این جمله داستان تمام میشود و زندگی نویسنده هم به پایان میرسد.

-----

می خواهم سیمون دوبووار من باشی/شهر نوش پارسی پور

در عین حال امیر چون جامعه‌شناسى خوانده بود، من نیز به این فکر افتادم که براى دانشمند شدن به‌طور قطع باید جامعه‌شناسى خواند. اما او در نامه‌اى نوشت: دلم مى‌خواهد تو سیمون دوبوار من باشى..

در همین‌جا براى اطلاع نسل جوان مى‌گویم که رابطه‌ی ژان پل سارتر و سیمون دو بوار، فیلسوفان فرانسوى که در آن زمان به صورت ازدواج آزاد با یکدیگر زندگى مى‌کردند، رویاى تمامى روشنفکران ایران بود. اما در پاسخ نامه براى امیر نوشتم: "من ترجیح مى‌دهم سوسک مستقلى به دیوار باشم تا رونوشت ناقصى از سیمون دوبوار."

جزوه ی جلسه ی اول

tananegi — Fri, 25 Apr 2008 17:12:18 GMT

به همین راحتی!!!!

همین مکتوب های خشتی قرار بود نشریه بشود، نشد گفتیم مثل کتاب هر فصل یکی در می آوریم باز هم نشد..

امروز یکی از دوستان زنگ زد و خبر شروع به کار یک سایت جدید را داد.بیشتر جری شدم برای عملی کردن پیشنهاد خودم در پست قبل اگر چه به صورت خصوصی تعدادی از دوستان را خبر کرده بودم حالا خبرعلنی می شود.جزوه ی جلسه ی اول در حال شکل گرفتن است.قصدم این است که اولینش ویژه ی داستان باشدتا چه پیش آید.براي همين از همه ي دوستان خواهش ميكنم مطالبشان را برايم بفرستند البته در اسرع وقت با آدرس پستي و شماره ي تماس.

به گمانم این کار محک خوبی برای ماست شدن یا نشدنش عیارمان را نشان خواهد داد.

faryad_nasere@yahoo.com

كسي كه اين نامه را مي خواني، بايد از رويش صد بار بنويسي وگرنه...

tananegi — Sun, 20 Apr 2008 00:27:18 GMT

كسي كه اين نامه را مي خواني، بايد از رويش صد بار بنويسي وگرنه...

خانم بريراني عزيز

اين متن بر پايه ي عنوان" خلاقيت را بيش از اين به تعويق نياندازيم" نوشته شده پس خودش را به اينترنت محدود نمي كند.

همين چند روز پيش بود كه كتاب مجوز نگرفته ي مرتضي كربلايي لو،"زنی که با یک گل سرخ از هوش می رفت" را روي نت ديدم ،پيش خودم گفتم حيف كتابي كه از دست رفت!چرا كه اينترنت در كشور ما سنديت ندارد،اعتبار ندارد.شده منبع خبر گزاري ها،ادبيات هم كه خبر نيست ،صاحب خبر است.از طرفي هر متن خلاقه اي در اين صفحات، نوزاد در شيشه را ماند ،هنوز در مرز زندگي در حاشيه ي زندگي،اينترنت دنياي رانده شده هاست،دنياي حاشيه نشين ها.اين دنياي حاشيه اي بيشتر بدرد كساني مي خوردكه بيرون از جغرافياي گربه - سگ اين ولايت مشغول نوشتن اند بلكه روزني باشد براي خوانده شدن،نه بدرد ساكنان ولايت.

اينترنت اعتبار نويسش را حذف مي كند ،چرا كه حضور راقم سطرها در آن غائب است (مثلن حضور نويسنده با نامش در روي جلد كه نام ناشري در پشتش ايستاده است)مگر كه مخاطب شناختي داشته باشد از نويسنده ،مستقيم و غير مستقيم يا به تمرين خواندن شناختي پيدا كرده باشد،آنهم كه احتمالش به اپسيلون مي رسد در حلقه ي تنگ وبلاگستان فارسي ،البته نبايد كسي را مقصر دانست كه توهم زايي اينترنت ميدان اعتماد را تنگ كرده است.

حالا كه انديشيدن به خلاقيت، طرح شاد بازي را گرفته،بگذاريد پاي بازي ديگري را به ميان بكشم،شايد كه بشود پيش از تن دادن به تنگناي اينترنت دوباره پاي كاغذرا به بازي باز كرد.

فكر كنم همه ي ما نامه هايي را ديده باشيم كه هر سال چند بار توسط ملت خدا ترس و معجزه انديش ايران مد مي شود،نامه هايي كه اگرازرويش چند بارننويسي ،امام زمان مادرآدم را شوهرمي دهد،اين نامه ها دست به دست مي چرخد واعتقاد به سطرهايش، به از روي نويسي اش مي كشد.به قول والتربنيامين"قدرت نهفته دريك جاده ي روستايي وقتي كه درآن قدم بزنيم متفاوت است با وقتي از رويش با هواپيما بگذريم.به همين نحو،قدرت نهفته دريك متن وقتي آن را بخوانيم متفاوت است با وقتي از رويش نسخه برداري كنيم"-1

مي خواهم بگويم مي شود چند نفر مطالبشان را كنارهم بگذارند وهر كدام ازآن چند سري كپي بگيرند و دست به دست بچرخانندو دستها متن را تكثير كنند تا جايي كه مي شود مثل يك جزوه،بعد كه جزوه از چرخيدن خسته شدو دوست داشت در قفسه اي آرام بگيرد و شماره سند بخورد،آنها را بياوريم دراين دنيا ي مجازي تا كساني كه در ينگه ي دنيا تشريف دارند و كساني كه اهل حرف اند و ما نمي شناسيم ،بتوانند به آن دسترسي داشته باشند.

به نظر من اينكار شدني ست،شايد كساني اين نظررا نپسندند،اما اگر مايي كه اينهمه سنگ فرهنگ وادبيات رابه سينه مي زنيم، نتوانيم به اندازه ي سينه زنها ،براي ايمانمان همت كنيم،ننويسيم بهتر است.

۱)خیابان یک طرفه-والتر بنیامین-حمید فرازنده -ص۱۰-نشر مرکز-چاپ دوم ۱۳۸۵

من این دوستان عزیز را به بازی این فکر دعوت می کنم:

حسین نوش آذر، محمد علی شاکروعلیرضا بازرگان